Ana içeriğe atla

ÜLKEMİZDE MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI TEDAVİ YÖNTEMLERİ, MÜCADELE SÜRECİ VE GÖNÜLLÜ ÇALIŞMALAR- DİLAN SAKAOĞLU

 

ÜLKEMİZDE MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI TEDAVİ YÖNTEMLERİ, MÜCADELE SÜRECİ VE GÖNÜLLÜ ÇALIŞMALAR

 Madde kullanım bozuklukları sağlığı tehdit ettiği kadar hayatın psikolojik, ekonomik ve sosyolojik boyutları ile iç içedir. Dürtüselliği arttırarak toplumun bütünlüğünü, işleyişini tehdit eder (Orum, Kuştepe, Zabıt Kara, Dumlupınar, Eğilmez, Özen ve Kalenderoğlu, 2018Kuştepe, Kalenderoğlu, Çelik, Kaya Bozkurt, Orum ve Uğuz, 2019). Madde kullanım bozuklukları DSM-5’de 10 ayrı maddeye ayrılmaktadır; esrar, alkol, kafein, halusinojenler, inhalanlar, opiyatlar, nikotin , stimulanlar,  sedatif-hipnotik ve anksiyolitikler, diğer (Jaffe ve Anthony 2005, Hasin ve diğer., 2013 akt. Güleç, Köşger ve Eşsizoğlu, 2015).

 Türkiye’nin uyuşturucu ticareti konusunda transit ülke konumunda olması, maddeye ulaşım açısından bir risk faktörü oluşturmaktadır (Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2021). Bu noktada risk altındaki yaş grubu genç nüfustur (Orum, Kuştepe, Zabıt Kara, Dumlupınar, Eğilmez, Özen ve Kalenderoğlu, 2018). 
 

Resim 1. Uyuşturucu Ticareti Transit Ülke Türkiye (Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2021)
 
Küresel Alkol Durum Raporu 2016 yılında alkol bağımlılığı ve kullanımı ile ilişkili bozuklukların Türkiye nüfusunda yaygınlık oranı %4.8 olarak tespit edilmiştir (Global Status Report On Alcohol And Health, 2018). Türkiye’de 2020 yılında madde ile ilgili olaya müdahale edilme sayısı bir önceki yıla göre %7 oranla artarak 159.268’e ulaşmıştır. Bu sayının %77,64’ü kullanım amaçlı madde bulundurmaktır (Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2021). 

TEDAVİ

 Türkiye’de madde kullanım bozuklukları ile ilgili temel tedavi Sağlık Bakanlığı’na bağlı Alkol-Madde Bağımlılığı Araştırma, Tedavi ve Eğitim Merkezleri’nde (AMATEM) verilmektedir. Bu merkezlerde bağımlılığı sonlandırma, hayatın kontrolünün yeniden ele alınması ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır (11. Kalkınma Planı Bağımlılıkla Mücadele Çalışma Grubu Raporu, 2018).

 Bunun haricinde madde kullanım bozukluğu ile mücadele veren bireylerle yapılan motivasyonel görüşme uygulamaları bırakma sonrası, bu kararın koruyucu nitelikte olduğu görülmektedir (Schilling ve diğer., 2002; Blondell ve diğer., 2011 akt. Akkurt Yalçıntürk, Dikeç ve Ata, 2019). Aynı zamanda madde kullanım bozukluğu ile sigara kullanımının çoğu zaman eşlik etmesi ile beraber, sigaranın uyarıcı faktör olması hastanın nüks yaşamasına neden olabilmektedir. Bu nedenle madde kullanım bozukluğu ile beraber sigara kullanımını kesme yapılan tedaviler arasında yer almaktadır (Reid ve diğer., 2008, 2011 akt. Akkurt Yalçıntürk, Dikeç ve Ata, 2019). Madde kullanım bozukluklarının etiyolojisinde genel olarak bir travma yatmaktadır. Bu travma karşısında benliği güçlendiren, anksiyeteyi azaltan EMDR tedavisi travmaların kliniğinde önemli bir uygulama olmaktadır (Öncü, 2019; Carletto ve diğer., 2018; Schäfer ve diğer., 2017 akt. Akkurt Yalçıntürk, Dikeç ve Ata, 2019). 
 
ALKOL VE MADDE KULLANIMI İLE MÜCADELE SÜRECİ

 Mevzuat düzenlemeleri ile beraber alkol kullanımın yayın organlarında özendirici konumda olması, pazara sürülmesi yasaklanmıştır. Alkollü içeceklerin ambalajları üzerine sağlık uyarısı konması, içerdikleri alkol miktarının yazılması zorunlu kılınmıştır (11. Kalkınma Planı Bağımlılıkla Mücadele Çalışma Grubu Raporu, 2018). 

 Uyuşturucu ile mücadele çalışmalarını Sağlık Bakanlığı tarafından koordine edilen Uyuşturucu İle Mücadele Yüksek Kurulu (UMYK)  gerçekleştirmektedir. Bu kapsamda projeler geliştirilmiş ve madde bağımlılığın önüne geçmek hedeflenmiştir. Projelerden bir tanesi de ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı’dır. 8 Temmuz 2015 tarihinden beri 7/24 hizmet veren ALO 191 çoğunluğu psikolog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzman bir ekiple arayan kişilere gerekli yönlendirmeleri yapmaktadır. Hiçbir kimlik bilgisi alınmadan hat gerekli desteği sunmakta ancak kişi hastaneye yönlendirilmeyi talep ettiği zaman bilgiler istenmektedir. Kişiler gerekli görülürse uzman ekip tarafından AMATEM’e yönlendirilmektedirler. Aynı zamanda alkol ve madde kullanımı ile mücadelede Sağlık Bakanlığı’nın yanında İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İŞKUR, SGK, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yer almaktadır (11. Kalkınma Planı Bağımlılıkla Mücadele Çalışma Grubu Raporu, 2018). 
 


 
Resim 2. En İyi Narkotik Polisi Anne Projesi (Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2021)
 
GÖNÜLLÜ ÇALIŞMALAR

 Ülkemizde alkol bağımlılığı ile ana olarak çalışma yapan sivil toplum kuruluşu Yeşilay’dır. http://www.alkolgercekleri.com/ sitesi Yeşilay’ın farkındalık çalışmaları yaptığı bir platformdur. Bu farkındalık çalışmalarının çıkış noktası hedef kitleyi yaş gruplarına ayırarak, farklı yaş gruplarına farklı şekilde yaklaşmaktır. Bu bakımdan sitede anaokulu, ilkokul, ortaokul, lise, yetişkin, ebeveyn, uygulayıcı şeklinde 7 farklı hedef kitleye yönelik farklı içerikler bulunmaktadır. Yeşilay’ın, Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) isimli, alkol ve madde bozukluğu ile karşı karşıya kalan kişilere ücretsiz şekilde psikolojik ve sosyal destek sağlanmasını amaçlayan uygulaması da vardır. Bu uygulama ile kişilerin hayata kazandırılması hedeflenmektedir (11. Kalkınma Planı Bağımlılıkla Mücadele Çalışma Grubu Raporu, 2018). 

 Alkol bağımlılığında olduğu gibi madde kullanımında da Yeşilay aktif bir sivil toplum kuruluşudur. YEDAM üzerinden destek talep edilmesi tasarlanmıştır (11. Kalkınma Planı Bağımlılıkla Mücadele Çalışma Grubu Raporu, 2018). Madde bağımlılığı konusunda çalışmalar yapan başka STK’lar da vardır. Önleme çalışması yapan Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Oya Bahadır Yüksel Gençlik Merkezi, Çocuk ve Ergen Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi 18 yaş altı madde kullanan çocukların topluma tekrar kazandırılmasını amaçlamaktadır (Berkcan ve Akdoğan, 2015 akt. Ceylan, 2019). Bursa Büyükşehir Belediyesi Gençlik ve Aile Destek Merkezi (GADEM) risk altında olan kişilere yönelik koruyucu çalışmalar yapmakta, bağımlı olan kişilere psiko-sosyal destek sunmaktadır (Karaman, 2017 akt. Ceylan, 2019).  Tedavi ve rehabilitasyon amaçlı kurulan STK’lar ise Uyuşturucu Bağımlılıklarla ve Alkolizmle Mücadele Derneği (UYUMDER) ve Bişri Hafi Gençlik, Dayanışma Derneği ve Bağımsız Yaşam Derneği (BAYDER)’dir (Ceylan, 2019). 
 
 
 KAYNAKÇA
 
 Orum, M.H., Kuştepe, A., Kara, M.Z., Dumlupınar, E., Eğilmez, O.B., Özen, M.E. ve Kalenderoğlu, A. 2018. Addiction profiles of patients with substance dependency living in Adiyaman province. Medicine Science, 7(2), 369-372.
 
 Kuştepe, A., Kalenderoğlu,  A., Çelik, M., Bozkurt, E.K., Orum, M.H. ve Uguz, S. 2019. Evaluation of impulsivity and complex attention functions of subjects with substance use: Sample from Adiyaman province. Medicine Science, 8(1), 67-71.
 
 Güleç, G., Köşger, F. ve Eşsizoğlu, A. 2015. DSM-5'te alkol ve madde kullanım bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 7(4), 448-460.
 
 T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. (2021). Türkiye uyuşturucu raporu (Yayın No. 2021/7). Ankara: NDB Yayınları.
 
 World Health Organization. (2018). Global status report on alcohol and health
 
 T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2018). On birinci kalkınma planı 2019-2023 sağlıklı yaşam ve bağımlılıkla mücadele çalışma grubu bağımlılıkla mücadele alt çalışma grubu raporu (Yayın No. KB: 3024-ÖİK: 805). Ankara.
 
 Akkurt Yalçıntürk, A., Dikeç, G. ve Ata, E.E. 2019. Alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireylere yönelik rehabilitasyon çalışmaları: Sistematik derleme. Bağımlılık Dergisi, 20(4), 241-252.
 
Ceylan, Ö. (2019). Madde bağımlılığı ile mücadelede sivil toplum kuruluşları (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yorumlar

  1. Bilincli bir calışma olmuş. Emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  2. Bu yorum yazar tarafından silindi.

    YanıtlaSil
  3. Araştırmalar neticesinde faydalı bir çalışma ortaya çıkarmış siniz. Emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  4. Emeğinize sağlık başarılı bir çalışma olmuş

    YanıtlaSil

Yorum Gönder

POPÜLER YAZILAR

NÖROPSİKOLOJİ- Zeynep Şevval BÜYÜKİZGİ

NÖROPSİKOLOJİ Nöropsikoloji Nedir? Psikoloji bilimi, birçok alt dalı olan çok yönlü bir bilim dalıdır. Psikologlar “Örgütsel Psikoloji’den Sosyal Psikoloji’ye”, kendi ilgi ve uzmanlıklarına göre çeşitli alanlarda çalışma imkanına sahiptirler. Nöropsikoloji de bu alanlardan biridir ve alanın diğer alt dallarına göre daha interdisipliner bir yaklaşımla çalışmayı gerektirir. Genel bir tanım olarak nöropsikoloji, beynin yapı ve fonksiyonlarının belirli psikolojik olaylarla olan ilişkisini anlamayı hedefleyen bir psikoloji dalıdır ve psikiyatri, sinirbilim, nöroloji gibi bilim dallarıyla disiplinler arası bir çalışma sergilemektedir. Nöropsikologlar insan zihnini anlamaya çalışırken biyolojik verilerden faydalanırlar. Bunu yaparken sıkça hormonal verilerin ölçümlerinden ve beyin görüntülemelerinden destek alırlar. Beyin faaliyetlerini ölçen ve bu alanda karşımıza en çok çıkan cihazlar “EEG (Elektroensefalografi)” ve “fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme)”dır. EEG; be

YOU DİZİSİ PSİKOLOJİK ANALİZİ- MERVE CEREN ŞAFAK

YOU DİZİSİ PSİKOLOJİK ANALİZİ   Duygularımız nelere yol açar? Nasıl sonuçlar doğurur? Duygularımız, bedenimizi ve davranışlarımızı yönlendirebilir. Bazı bireyler duygularını ifade etmeyi yanlış bulur ya da çekinir. Oysa ki o duyguları benimsemeli, kabul etmeliyiz çünkü o duygular bizi biz yapanlardır. Onları hiçe saydıkça bedenimizde olan yerlerini hissetmedikçe daha büyük sorunlar yaşayabiliriz.  Peki bunların YOU dizisiyle ne alakası var? Dünya bu kadar zorlu bir yıldan geçerken bir çoğumuz evlerde yeni diziler izlemeye başladık bu dizilerden bir tanesi de YOU. Dizi birçok insanı etkisi altına aldı ve konusu ile oldukça dikkat çekti. You dizisinin ana karakteri olan Joe Glodberg saplantılı, takipçi bir kişiliği canlandırmakta ve sevdikleri için tüm değer ve yargıları ortadan kaldıran, ilişki dinamiklerini sarsan bir karakterdir. Dizinin bir diğer ana karakteri olan Beck ise yazar olmak isteyen ancak önünde birçok engel bulunan bir kadındır. Jou Glodberg, Beck ile tanıştıktan sonra on

NÖROPSİKOLOJİDE ÇALIŞMA ALANLARI VE STAJ İMKANLARI- FATMA NUR ERGÜN

  NÖROPSİKOLOJİDE ÇALIŞMA ALANLARI VE STAJ İMKANLARI Merhaba sevgili okurlarımız. Uzuun bir aradan sonra tekrar sizlerle buluşmak beni çok heyecanlandırdı. İnşallah sizler de aynı heyecanla yazılarımızı okur ve beğenirsiniz. Gelelim bu sayımızın konusuna gerçi başlıktan anlamışsınızdır ama ben yine de söyleyeyim. Bu ay sizlere psikolojinin en genç alt alanlarından biri olan nöropsikolojiyi tanıtmaya çalışacağım. Nöropsikoloji beynimizin yapısı ve işlevleri ile davranışlarımız ve zihinsel süreçlerimiz arasındaki ilişkiyi inceler. Bu süreçler     dikkat, dil, yönetici işlevler, hafıza, praksis (öğrenilmiş motor aktiviteler), gnosis (beynin daha önceden öğrenilmiş olan bilgileri tanıyabilme yeteneği) ve karar verme yetisi gibi işlevleri kapsamaktadır (Aklınızı Keşfedin, 2020). Aynı zamanda Nöropsikoloji beynimizde oluşan bir deformasyonun bilişsel yeteneklerimiz ve davranışlarımız üzerindeki etkilerini saptamaya çalışan bir alt alandır. Nöropsikolojinin de kendi içinde deneysel, bilişsel,

ÇAVDAR TARLASINDA ÇOCUKLAR- SEVİ SUNAR

                              ÇAVDAR TARLASINDA ÇOCUKLAR     Bu ayın eğlenceli teması için, Amerikalı yazar J. D. Salinger tarafından 1951 yılında yayımlanan Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı ele alacağız. Kitap ilk olarak “Gönülçelen” ismiyle çıksa da pek çok sansüre maruz kalarak bugünkü ismini almıştır. Ayrıca sansürlere rağmen, okullarda en çok okutulan kitaplar listesine girmeyi başararak genç kitlelerin severek okuduğu bir kitap haline gelmiştir. İncelemeye başlamadan önce yazmamda yardımcı olan sevgili dostiklerime teşekkürü bir borç bilir, bundan sonra okuyacaklarınızı mümkün olduğunca spoilerdan arındırmaya çalışsam da yine de bir miktar spoiler içereceğini ekleyerek keyifli okumalar dilerim. ^^  Yapıt, 17 yaşındaki kahramanımız Holden Cauldfield’in geç ergenlik döneminde yaşadığı buhranları bilinç akışı tekniği ile birinci ağızdan anlatır. Bu sebeple, Holden’ın hislerini ve psikolojik durumunu tahlil etmek pek de zor değildir. Holden, hızlıca değişen bir ruh haline sahiptir ve içe