EVRİMSEL PSİKOLOJİ- SEMA GÜRBÜZ

EVRİMSEL PSİKOLOJİ

Geçmişten Darwin’e, Darwin’den günümüze doğayı, insanı, hayvanı anlamlandırmak için çeşitli bakış açılarıyla kuramlar ortaya atılmıştır. İnsan yavrusu yaşadığı çevreyi anlamaya çalışır, sorgular, merak eder. Darwin de Türlerin Kökeni kitabında şöyle ifade eder: “Gelecekte çok daha önemli araştırmalara açık alanlar görüyorum. Psikoloji, Bay Herbert Spencer’ın şimdiden attığı temelle, zihni güçlerin ve yeteneklerin ancak yavaş yavaş ve aşamalı olarak kazanılmış olmasının gerekliliğine, güvenle oturtulabilir. İnsanın kökeni ve tarihi daha çok aydınlanacaktır .”(Darwin, 1970, s. 468). Bu sözleriyle Darwin evrimsel psikolojiye ışık tutar.

Nedir bu evrimsel psikoloji diye bakacak olursak en temel olarak; bellek, algı, dil gibi psikolojik özellikleri modern evrimsel bir bakış açısıyla inceleyen bilim dalıdır. Farklı bir tanımda ise; tüm psikolojik olguları anlamaya yönelik temel bir çatı ve insanın sinir sistemi ile bu sistemin doğurduğu davranışların evrimsel süreçlerin ürünleri olduğunu ileri süren bir ilkeler bütünüdür denilebilir.( Solak, 2017). Bu yıllardan itibaren psikoloji içerisinde giderek güçlenen yaklaşımlardan biri de, Darwin'in ifadesiyle zihinsel yeti ve kapasitelerin evrimsel mekanizmaların ürünü olduğunu kabul eden yaklaşımdır. Evrimsel psikoloji adıyla anılan bu yeni alan, insan davranışlarını açıklarken temelde doğal seçilim ve cinsel seçilim kavramlarını rehber edinmekte, canlı organizmaları oluşturan her yapı gibi davranış üretme aygıtlarının da evrimsel analizin konusu olması gerektiğini savunmaktadır. (Solak, 2016).

Sadece davranışı değil dil, kültür, din gibi konuları da kapsayan evrimsel psikoloji, cinsiyetten eş seçimine, akrabalık ilişkilerinden arkadaşlık ilişkisine kadar uzanan bir yelpazede evrimsel geçmişi inceler.

Darwin kuramını ilk ortaya attığında çeşitli eleştirilerle karşılaşsa da bugün bilim dünyasında kendi yerini korumayı başarmıştır. Bazı araştırmacılar kuramı fazla indirgemeci bulmuş bazıları farklı koşullarda ve kültürlerde yaşayan insanın atalarının psikolojisinden ayrıldıklarını söyler. Bu durum evrimsel psikolojinin günümüzde hala kabul edildiği gerçeğini değiştirmiyor.

Teşekkürler.

Sema GÜRBÜZ

KAYNAKÇA
Darwin, C. (2011). Türlerin Kökeni. (Çev. Ö. Ünalan). İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
Ç. Solak. Evrimsel Psikoloji Nedir? (2017, 3 Ağustos). https://evrimagaci.org/evrimsel-psikoloji-nedir-5191
Ç. Solak. (2016). Evrimsel Psikolojiye Kısa Bir Bakış. Online Psikoloji Dergisi.